An toàn bức xạ nha khoa: Có bắt buộc dùng áo chì khi chụp Xquang?

Những điều chuyên viên vệ sinh răng miệng cần biết trước khi loại bỏ áo chì bảo vệ

Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA) trong các hướng dẫn bức xạ cập nhật đã khuyến nghị ngừng sử dụng áo chì bảo vệ. Tuy nhiên, trước khi bạn thực hiện bất kỳ thay đổi nào trong phòng khám, hãy tìm hiểu những điều mà mọi chuyên viên vệ sinh răng miệng cần biết liên quan đến luật pháp từng bang và an toàn người bệnh.

Sue Scherer, MEd, RDH
25 tháng 11 năm 2025
Thời gian đọc: 6 phút

Điểm nổi bật chính

- ADA khuyến nghị ngừng sử dụng áo chì do nguy cơ che khuất hình ảnh và phải chụp lại phim.
- Hệ thống X-quang kỹ thuật số hiện đại và giới hạn chùm tia giúp giảm đáng kể liều bức xạ cho bệnh nhân.
- Luật hành nghề nha khoa của từng bang vẫn có thể yêu cầu sử dụng áo chì, dù ADA đã có khuyến nghị mới.
- Nhân viên nha khoa phải tuân thủ nguyên tắc ALARA và chỉ chụp X-quang khi thật sự cần thiết về mặt lâm sàng.
- An toàn cho người vận hành bao gồm che chắn bằng vách ngăn, sử dụng liều kế cá nhân, tư thế đứng đúng và đào tạo bài bản khi dùng máy X-quang cầm tay.

Áo chì bảo vệ trong nha khoa

Hãy suy nghĩ kỹ trước khi loại bỏ áo chì.
Có lẽ bạn đã nghe rằng vào tháng 2 năm 2024, ADA đã công bố tuyên bố cập nhật nhằm nâng cao an toàn bức xạ trong nha khoa. Các khuyến nghị này được đưa ra sau khi xem xét các nghiên cứu của các tổ chức bảo vệ bức xạ, cũng như các nghiên cứu đánh giá liều bức xạ đến tuyến sinh dục, vú và tuyến giáp từ X-quang nha khoa. Kết quả cho thấy, khi áp dụng các biện pháp giảm liều, X-quang nha khoa mang nguy cơ rất thấp, gần như không đáng kể.

Áo chì trong nha khoa

Ủy ban đánh giá của ADA đã khuyến nghị ngừng sử dụng áo chì bảo vệ. Lý do là áo chì có thể che chắn chùm tia chính, làm cản trở việc thu được hình ảnh chẩn đoán. Điều này dẫn đến việc phải chụp lại phim, khiến bệnh nhân tiếp xúc với bức xạ nhiều hơn. Nghiên cứu cho thấy, những tiến bộ trong thiết bị X-quang kỹ thuật số hiện đại cùng với việc thu hẹp kích thước chùm tia giúp bảo vệ bệnh nhân tốt hơn trước phơi nhiễm bức xạ đến các vùng khác của cơ thể.

Trước khi loại bỏ áo chì trong phòng khám

Có một điều bạn cần biết. Mặc dù ADA đưa ra các khuyến nghị dựa trên bằng chứng khoa học tốt nhất hiện có, nhưng những khuyến nghị này không thay thế các quy định pháp lý trong luật hành nghề nha khoa của từng bang. Với tư cách là một nhân viên nha khoa có giấy phép hành nghề, bạn có trách nhiệm hiểu rõ phạm vi hành nghề tại bang nơi mình được cấp phép.

Nếu bang của bạn có quy định bắt buộc phải che chắn bệnh nhân khi chụp X-quang, thì bạn bắt buộc phải tuân thủ quy định đó. Ví dụ, tại bang New Jersey, theo điều §13:30-8.14 của Luật Hành nghề Nha khoa, quy định vẫn yêu cầu sử dụng áo chì trong các thủ thuật X-quang nha khoa. Vì vậy, nhân viên nha khoa tại New Jersey vẫn phải sử dụng áo chì cho đến khi luật hành nghề được cập nhật.

Gợi ý: Không biết tìm Luật Hành nghề Nha khoa của bang ở đâu? ADHA cung cấp tài nguyên trực tuyến hướng dẫn chuyên viên vệ sinh răng miệng đến cơ quan quản lý của từng bang tại adha.org/resources/licensure-maps/.

Bảo vệ bệnh nhân nha khoa

Mặc dù liều bức xạ từ X-quang nha khoa là thấp, nhưng trách nhiệm của nhân viên nha khoa vẫn là tuân thủ nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable – thấp nhất có thể đạt được một cách hợp lý) bằng cách hạn chế số lần chụp X-quang. Hãy cân nhắc các khuyến nghị sau để tối ưu an toàn và giảm phơi nhiễm bức xạ cho bệnh nhân:
- Rà soát tiền sử y khoa và nha khoa của bệnh nhân.
- Cố gắng thu thập các phim X-quang nha khoa đã chụp trước đó.
- Chỉ định chụp phim dựa trên nhu cầu chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị.
- Chỉ chụp X-quang khi lợi ích vượt trội so với nguy cơ.
- Sử dụng đầu thu kỹ thuật số thay cho phim truyền thống.
- Giới hạn chùm tia chỉ vào vùng cần đánh giá; ưu tiên collimation hình chữ nhật.
- Đặt tư thế bệnh nhân đúng để thu được hình ảnh tốt nhất.

Gợi ý: ADA cung cấp các hướng dẫn về chỉ định chụp X-quang, cần được kết hợp với kinh nghiệm chuyên môn của nhân viên nha khoa để tối ưu bảo vệ bệnh nhân bằng cách hạn chế phơi nhiễm bức xạ.

An toàn cho người vận hành X-quang

Nghiên cứu cho thấy, trung bình nhân viên nha khoa nhận liều hiệu dụng khoảng 0,06 mSv mỗi năm. Con số này thấp hơn rất nhiều so với giới hạn pháp lý tại Hoa Kỳ là 50 mSv/năm, và 0,5 mSv/năm đối với phụ nữ mang thai.

Che chắn bằng vách ngăn và theo dõi liều bằng liều kế cá nhân là các khuyến nghị an toàn bức xạ cho mọi nhân viên nha khoa. Che chắn có thể bao gồm việc rời khỏi phòng hoặc đứng sau tường chắn. Khi không thể che chắn, người vận hành nên đứng cách đường đi của chùm tia chính ít nhất 6 feet (khoảng 1,8 m).

Việc đeo liều kế giúp đo lường phơi nhiễm bức xạ, phát hiện nguy cơ tiềm ẩn và xác định những điểm cần cải thiện để đảm bảo an toàn cho người vận hành. Ngoài ra, thiết bị cần được kiểm tra định kỳ để đảm bảo không có rò rỉ bức xạ.

Nhân viên nha khoa cũng cần tuân thủ các nguyên tắc bảo vệ bức xạ sau:
- Không bao giờ giữ đầu thu hoặc ống chuẩn trực trong lúc phát tia.
- Luôn tránh chùm tia chính.
- Duy trì khoảng cách an toàn.
- Sử dụng kỹ thuật đặt tư thế đúng.

Khi sử dụng máy X-quang cầm tay, việc đào tạo người vận hành là cực kỳ quan trọng để đảm bảo sử dụng an toàn và hiệu quả. Một nghiên cứu của Makdissi và cộng sự cho thấy, với người chụp 100 phim mỗi tuần trong 46 tuần bằng máy cầm tay, liều bức xạ tại thân mình không đo được, và tại mức thắt lưng dao động từ 0 đến 0,25 mSv.

Tuy nhiên, vị trí đặt máy X-quang cầm tay ảnh hưởng đáng kể đến liều bức xạ của người vận hành. Do đó, các hướng dẫn, đào tạo và quy trình phải được tuân thủ nghiêm ngặt khi sử dụng thiết bị này.

Gợi ý: Khi có thể, hãy để một thành viên trong ê-kíp không mang thai thực hiện việc chụp X-quang nhằm giảm phơi nhiễm bức xạ cho nhân viên đang mang thai.

Kết luận

Nếu phòng khám của bạn hiện chưa có chính sách an toàn bức xạ, thì bây giờ chính là thời điểm lý tưởng để xây dựng. Một điểm khởi đầu tốt là xem lại các khuyến nghị của ADA về X-quang nha khoa. Tuy nhiên, cần nhớ rằng ADA không phải là cơ quan quản lý pháp lý.

Vì vậy, bạn phải nắm rõ và tuân thủ các quy định về bức xạ áp dụng tại bang nơi bạn được cấp phép hành nghề. Khi đã hiểu rõ các yêu cầu này, bạn và ê-kíp có thể đảm bảo tuân thủ đầy đủ các quy định liên bang, bang và địa phương, từ đó tối ưu hóa an toàn bức xạ trong thực hành nha khoa.

Ghi chú của biên tập viên: Bài viết này đã được đăng trong số báo in tháng 11/12 năm 2025 của tạp chí RDH. Các chuyên viên vệ sinh răng miệng tại Bắc Mỹ đủ điều kiện nhận bản in miễn phí.

Tài liệu tham khảo