Gây tê thần kinh răng dưới (Inferior Alveolar Nerve Block – IANB) là một trong những kỹ thuật gây tê tại chỗ được sử dụng phổ biến nhất trong nha khoa, đặc biệt trong các thủ thuật nhổ răng khôn, điều trị nội nha và phục hình hàm dưới. Tuy nhiên, đây cũng là kỹ thuật có tỷ lệ thất bại tương đối cao nếu không được thực hiện đúng nguyên tắc.
Gây tê thần kinh răng dưới (Inferior Alveolar Nerve Block) là một trong những kỹ thuật gây tê phổ biến nhất — đồng thời cũng nhạy cảm về mặt kỹ thuật nhất — trong nha khoa.
Năm mẹo thực hành sau đây giúp bác sĩ nha khoa nâng cao tỷ lệ thành công của gây tê, cải thiện sự thoải mái cho bệnh nhân và giảm thiểu biến chứng ngay tại ghế điều trị.
Shelley Brown, MEd, BSDH, RDH
Ngày 21 tháng 1 năm 2026
Thời gian đọc: 3 phút
Nguồn ảnh: Brosa / Getty Images
Tổng quan
Gây tê thần kinh răng dưới (Inferior Alveolar – IA) là một trong những kỹ thuật gây tê tại chỗ được thực hiện thường xuyên nhất trong thực hành lâm sàng. Tuy nhiên, đây cũng là kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao.
Tỷ lệ thất bại thường không xuất phát từ bản thân dung dịch gây tê, mà do sai sót trong việc xác định mốc giải phẫu, độ sâu kim tiêm, kỹ thuật hút thử (aspiration) hoặc tốc độ bơm thuốc. Việc hiểu rõ và tinh chỉnh các yếu tố then chốt này có thể cải thiện đáng kể hiệu quả gây tê và mức độ thoải mái của bệnh nhân.
Dưới đây là 5 mẹo giúp đảm bảo gây tê IA đạt hiệu quả tối ưu.
1. Dựa vào các mốc giải phẫu ngoài ổn định để xác định đúng góc tiêm
Việc định hướng đúng ống tiêm cần được thực hiện ngay từ trước khi đưa kim vào. Đặt thân ống tiêm ngang qua vùng răng tiền cối, vị trí này thường thẳng hàng với khóe môi đối diện khi bệnh nhân há miệng tối đa.
Mốc giải phẫu ngoài này giúp dẫn hướng ống tiêm vào khoang chân bướm – hàm dưới (pterygomandibular space) và duy trì hướng tiêm chính xác. Nếu thân ống tiêm đặt sai vị trí, thuốc tê có thể được bơm quá trước hoặc quá sau, làm giảm hiệu quả gây tê.
2. Hình dung rõ hõm chân bướm – hàm dưới (pterygomandibular depression)
Gây tê IA thành công đòi hỏi thuốc tê phải được đặt chính xác trong hõm chân bướm – hàm dưới, là vùng lõm nằm giữa dải gân chân bướm – hàm (pterygomandibular raphe) và khuyết vành (coronoid notch).
Bác sĩ cần sờ xác định khuyết vành, nhận diện gờ chéo trong (internal oblique ridge) và hình dung vùng đích trước khi đưa kim vào. Việc dựa trên hiểu biết giải phẫu ba chiều, thay vì “ước lượng”, sẽ làm tăng tính dự đoán và giảm tỷ lệ gây tê thất bại.
Đưa kim vào đúng độ cao trong hõm sẽ giúp vị trí tiêm nằm phía trên thần kinh lưỡi – cấu trúc thường che phủ lỗ hàm dưới (mandibular foramen).
3. Đưa kim đúng độ sâu cần thiết
Mục tiêu là đưa kim đến vị trí càng gần thần kinh răng dưới càng tốt, ngay trước khi thần kinh đi vào lỗ hàm dưới.
Thông thường, cần đưa 2/3 đến 3/4 chiều dài kim dài cỡ 25G, tương đương 20–25 mm. Trong quá trình này, kim có thể chạm nhẹ vào xương. Khi chạm xương, rút kim ra 2–3 mm, sau đó hút thử và bơm thuốc.
Đưa kim quá nông có thể gây tê không đủ, trong khi đưa quá sâu làm tăng nguy cơ chạm xương sớm hoặc gây khó chịu cho bệnh nhân. Tiến kim chậm và có kiểm soát giúp bác sĩ cảm nhận được lực cản và điều chỉnh kịp thời.
4. Hút thử (aspiration) là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn
Vùng gây tê thần kinh răng dưới có tỷ lệ hút trúng mạch máu cao hơn so với nhiều vị trí tiêm khác. Khuyến cáo tiêu chuẩn là hút thử ít nhất hai lần trên hai mặt phẳng khác nhau, xoay ống tiêm giữa các lần hút để kiểm tra nhiều hướng.
Hút thử đúng cách giúp giảm nguy cơ tiêm thuốc vào mạch máu, từ đó hạn chế các phản ứng toàn thân và biến chứng không mong muốn. Thao tác hút thử cần được thực hiện cẩn thận và không bao giờ làm qua loa.
5. Kiểm soát tốc độ bơm thuốc
Đau khi tiêm thường liên quan đến sự căng giãn mô do bơm thuốc quá nhanh. Việc bơm thuốc chậm giúp mô thích nghi tốt hơn với dung dịch gây tê và cải thiện rõ rệt sự thoải mái của bệnh nhân.
Tốc độ được khuyến nghị là 1,5 mL thuốc tê trong tối thiểu 60 giây. Duy trì áp lực bơm chậm và đều không chỉ giúp giảm đau mà còn nâng cao sự tin tưởng và trải nghiệm tổng thể của bệnh nhân.
Kết luận
Đạt được hiệu quả ổn định khi gây tê thần kinh răng dưới đòi hỏi sự chú ý đến từng chi tiết, hiểu biết giải phẫu sâu sắc và kỹ thuật được kiểm soát tốt.
Bằng cách sử dụng mốc giải phẫu tin cậy, đưa kim đúng độ sâu, hút thử đầy đủ và bơm thuốc chậm rãi, bác sĩ có thể nâng cao hiệu quả gây tê đồng thời giảm thiểu tối đa sự khó chịu cho bệnh nhân. Việc hoàn thiện những nguyên tắc cơ bản này chính là nền tảng của thực hành lâm sàng xuất sắc và chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm.
Bạn có thể tham khảo thêm các loại vật liệu gây tê trong nha khoa
Thuốc tê bôi
Thuốc tê tiêm
Kim tiêm nha khoa
Tê xịt niêm mạc
Vật liệu thẩm định phòng khám
Thuốc chống sốc
Tranh hướng dẫn sơ đồ chuẩn đoán và xử trí phản vệ trong nha khoa
Tranh hướng dẫn phác đồ điều trị ngộ độc thuốc tê trong nha khoa
Ống chích thuốc tê nha khoa
Ống chích hút ngược thuốc tê chống sốc