Rượu bia ảnh hưởng đến quá trình lành thương sau phẫu thuật nha khoa như thế nào?

Ngừng rượu bia giúp lành thương miệng nhanh hơn bằng cách giảm viêm, tăng sản xuất collagen và bảo vệ hệ vi sinh miệng—những yếu tố thiết yếu cho quá trình hồi phục thuận lợi sau các thủ thuật nha khoa. Dưới đây là những điều bạn cần biết.

Anne O. Rice, BS, RDH, CDP, FAAOSH
Ngày 27 tháng 1, 2026
Thời gian đọc: 8 phút

Những điểm chính

- Rượu bia làm suy yếu hệ miễn dịch, cản trở quá trình hình thành collagen và làm giảm lưu lượng máu—những yếu tố quan trọng khiến vết thương trong miệng chậm lành và tăng biến chứng hậu phẫu.
- Uống rượu mạn tính và sử dụng nước súc miệng chứa cồn làm rối loạn hệ vi sinh miệng và giảm tiết nước bọt, tạo môi trường khô và acid hơn, từ đó trì hoãn tái tạo mô.
- Việc tạm ngưng rượu bia, như trong chiến dịch “Dry January”, có thể hỗ trợ lành thương nhanh hơn, giảm nguy cơ nhiễm trùng và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân sau thủ thuật nha khoa.

Pormezz / Shutterstock
Hình ảnh người ra hiệu “không” với ly rượu

Mỗi tháng Một, hàng triệu người cất ly rượu vang và tham gia phong trào “Dry January”—một tháng không rượu với lời hứa về làn da sáng hơn, giấc ngủ tốt hơn và cảm giác “lành mạnh” hơn trong các buổi gặp gỡ xã hội. Nhưng vượt xa xu hướng sống khỏe và những hashtag trên mạng xã hội, còn có một lợi ích mang tính lâm sàng rõ ràng hơn: cơ thể, bao gồm cả khoang miệng, có cơ hội được hồi phục.

Việc không sử dụng rượu không chỉ giúp gan giảm gánh nặng mà còn cho hệ miễn dịch, mô miệng và hệ vi sinh cơ hội “tái thiết lập”. Với những bệnh nhân đang hồi phục sau thủ thuật nha khoa hoặc kiểm soát tình trạng viêm mạn tính, 31 ngày không rượu có thể đồng nghĩa với quá trình tái tạo nhanh hơn, collagen vững chắc hơn và môi trường miệng ổn định hơn—điều mà không loại nước súc miệng sát khuẩn nào có thể thay thế hoàn toàn.

Lành thương miệng và rượu bia

Quá trình lành thương trong khoang miệng là một chuỗi hoạt động phức tạp ở mức độ tế bào và phân tử nhằm phục hồi tính toàn vẹn của mô. Lưu lượng máu đầy đủ, chức năng miễn dịch và sự cân bằng vi sinh vật là những yếu tố thiết yếu. Tuy nhiên, rượu bia làm gián đoạn cả ba yếu tố này—làm suy yếu miễn dịch, giảm hình thành collagen và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Điều này đặc biệt đáng lo ngại với bệnh nhân sau phẫu thuật miệng, điều trị nha chu hoặc chấn thương.

Một trong những cơ chế chính khiến rượu cản trở lành thương là làm suy giảm đáp ứng miễn dịch. Bạch cầu trung tính và đại thực bào đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ tác nhân gây bệnh và thúc đẩy sửa chữa mô, nhưng rượu ức chế hoạt động của chúng, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Khi miễn dịch suy yếu, vi khuẩn dễ dàng tăng sinh tại vị trí vết thương, dẫn đến chậm lành và các biến chứng như nhiễm trùng khu trú, viêm ổ răng khô hay viêm quanh implant.

Sự ức chế miễn dịch do rượu còn làm giảm sản xuất các cytokine tiền viêm cần thiết cho giai đoạn đầu của lành thương, kéo dài pha viêm và trì hoãn tái tạo mô. Đồng thời, rượu cũng làm rối loạn tổng hợp collagen và hoạt động của nguyên bào sợi—hai yếu tố nền tảng cho sự phục hồi mô vững chắc. Uống rượu mạn tính làm giảm tăng sinh nguyên bào sợi và giảm sản xuất collagen, khiến vết thương yếu hơn và tăng nguy cơ bung mép vết thương. Sự hình thành chất nền ngoại bào bị suy giảm cũng làm cản trở co rút và đóng kín vết thương, khiến mô vừa chậm lành vừa suy giảm cấu trúc.

Việc tiếp xúc rượu lặp đi lặp lại còn ảnh hưởng đến tuần hoàn. Dù ethanol ban đầu gây giãn mạch tạm thời và tăng lưu lượng máu ngắn hạn, sử dụng kéo dài lại dẫn đến co mạch và rối loạn chức năng nội mô, hạn chế cung cấp oxy và dưỡng chất cho mô đang hồi phục. Oxy đóng vai trò thiết yếu trong sửa chữa mô, hỗ trợ hoạt động nguyên bào sợi, hình thành mạch máu mới và loại bỏ vi khuẩn. Khi mức oxy giảm, quá trình lành thương chậm lại và tăng nguy cơ tổn thương mô do thiếu oxy, thậm chí hoại tử mô đang hồi phục.

Ngoài ra, rượu còn làm gia tăng stress oxy hóa. Quá trình chuyển hóa rượu tạo ra các gốc oxy phản ứng (ROS), gây tổn thương tế bào và viêm. Stress oxy hóa quá mức làm mất cân bằng giữa gốc tự do và chất chống oxy hóa, dẫn đến rối loạn chức năng tế bào và chết tế bào theo chương trình của các tế bào tham gia sửa chữa. Điều này cản trở sự di chuyển và tăng sinh của keratinocyte—những tế bào cần thiết cho quá trình tái biểu mô hóa. Hàng rào niêm mạc vì thế suy yếu, làm mô miệng dễ nhiễm trùng thứ phát hơn.

Ảnh hưởng lên hệ vi sinh miệng

Uống rượu mạn tính làm thay đổi thành phần hệ vi sinh miệng, giảm vi khuẩn có lợi và tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội như Porphyromonas gingivalis và Fusobacterium nucleatum phát triển. Sự mất cân bằng này làm tăng khả năng nhiễm trùng tại vị trí vết thương và tạo môi trường tiền viêm, khiến tổn thương mô nặng hơn và kéo dài thời gian lành thương.

Những người thường xuyên uống rượu còn có nguy cơ cao mắc bệnh nha chu—yếu tố có thể làm phức tạp quá trình hồi phục sau điều trị nha khoa. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy bệnh nhân uống rượu sau phẫu thuật có thời gian hồi phục dài hơn và tỷ lệ biến chứng cao hơn so với người không uống. Vì vậy, nhân viên nha khoa nên khuyến cáo tránh rượu bia trong giai đoạn lành thương. Nếu không thể ngưng hoàn toàn, bệnh nhân nên giảm thiểu lượng sử dụng và cân nhắc các biện pháp hỗ trợ như bổ sung chất chống oxy hóa hoặc dùng nước súc miệng kháng khuẩn để giảm phần nào tác hại.

Cồn trong nước súc miệng

Nếu việc uống rượu gây ảnh hưởng toàn thân, thì cồn trong nước súc miệng chủ yếu gây tác động tại chỗ. Ethanol có thể làm mất nước mô, biến tính protein và tổn thương các tế bào quan trọng cho tái biểu mô hóa và hình thành chất nền. Nó cũng làm tăng viêm tại chỗ và phá vỡ cân bằng hệ vi sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội phát triển trong nền vết thương.

Ở niêm mạc bị tổn thương, những tác động này có thể biểu hiện bằng cảm giác bỏng rát, đau, thay đổi tế bào biểu mô và chậm đóng kín vết thương. Một số tổng quan đã ghi nhận tình trạng khó chịu và kích ứng niêm mạc ở người dùng nước súc miệng chứa cồn lâu dài.

Một vấn đề thường gây tranh luận là việc sử dụng chlorhexidine (CHX). Phân tích gộp cho thấy CHX dùng sau phẫu thuật có lợi cho lành thương, đặc biệt khi sử dụng dạng gel 0,20% kết hợp chitosan. Tuy nhiên, thời gian sử dụng trong các nghiên cứu không được chuẩn hóa. Hiệu quả tốt nhất ghi nhận ở dạng gel, sử dụng có kiểm soát và không kéo dài tùy tiện.

Nước bọt và quá trình hồi phục

Nước bọt cung cấp yếu tố tăng trưởng, peptide kháng khuẩn và oxy hỗ trợ sửa chữa mô, đồng thời duy trì môi trường ẩm thuận lợi cho di chuyển biểu mô. Khi dòng chảy nước bọt giảm, hàng rào bảo vệ suy yếu, hình thành collagen chậm lại và nguy cơ nhiễm trùng tăng lên.

Rượu có tác dụng lợi tiểu và gây mất nước cấp tính, làm giảm sản xuất nước bọt. Về lâu dài, nó còn ảnh hưởng chức năng tuyến mang tai và tuyến dưới hàm, dẫn đến giảm tiết nước bọt và thay đổi thành phần (giảm mucin, giảm khả năng đệm, giảm peptide kháng khuẩn). Kết quả là môi trường miệng khô hơn, acid hơn, thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây kích ứng niêm mạc và chậm lành thương. Các nghiên cứu đo lưu lượng nước bọt cho thấy người uống rượu nhiều hoặc thường xuyên dùng nước súc miệng chứa cồn có lưu lượng nước bọt thấp hơn và pH thay đổi so với người không sử dụng.

Dù việc trao đổi với bệnh nhân về sử dụng rượu có thể nhạy cảm, tác động của rượu đối với lành thương miệng là điều không thể phủ nhận. Bằng cách làm suy yếu miễn dịch, rối loạn sản xuất collagen, giảm lưu lượng máu và nước bọt, rượu cản trở quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể. Với bệnh nhân sau thủ thuật nha khoa, việc kiêng rượu có thể là ranh giới giữa một quá trình lành thương thuận lợi và một giai đoạn hồi phục kéo dài, nhiều biến chứng.

Kết luận

Rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến gan hay tim mạch mà còn tác động trực tiếp đến quá trình lành thương trong khoang miệng. Thông qua cơ chế suy giảm miễn dịch, cản trở tổng hợp collagen, giảm lưu lượng máu, tăng stress oxy hóa và rối loạn hệ vi sinh, rượu bia có thể làm kéo dài thời gian hồi phục và tăng biến chứng hậu phẫu.

Đối với bệnh nhân sau nhổ răng, đặt implant hoặc phẫu thuật nha chu, việc kiêng rượu không chỉ là khuyến cáo chung mà là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo kết quả điều trị tối ưu.